«Μήπως να πάρω λιποδιαλύτες;». Αυτή είναι μία ερώτηση που καλούμαι να απαντήσω αρκετά συχνά. Αν λοιπόν στόχος σας είναι η απώλεια λίπους και αναρωτιέστε μήπως κάποιος λιποδιαλύτης θα μπορούσε να σας βοηθήσει δεν έχετε παρά να συνεχίσετε την ανάγνωση καθώς στο κείμενο που ακολουθεί θα βρείτε τις απαντήσεις σε ερωτήματα όπως:

  • Τι είναι οι λιποδιαλύτες (λιποτροπικά ή fat burners);
  • Ποια είναι τα κυριότερα συστατικά τους;
  • Πόσο ασφαλείς ή επικίνδυνοι είναι οι λιποδιαλύτες;
  • Είναι αποτελεσματικοί στην απώλεια βάρους – λίπους;

Πάμε λοιπόν να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Τι είναι οι λιποδιαλύτες;

Ο όρος λιποδιαλύτες, λιποτροπικά ή fat burners χρησιμοποιείται για να περιγράψει συμπληρώματα διατροφής που ισχυρίζονται ότι αυξάνουν έντονα το μεταβολισμό του λίπους ή την ενεργειακή δαπάνη, μειώνουν την απορρόφηση λίπους, αυξάνουν την απώλεια βάρους, αυξάνουν την οξείδωση του λίπους κατά τη διάρκεια της άσκησης ή προκαλούν κατά κάποιο τρόπο μακροχρόνιες προσαρμογές στο μεταβολισμό του λίπους.

Πρόκειται για συμπληρώματα τα οποία περιέχουν μεγάλο αριθμό δραστικών ουσιών, κάθε μία με το δικό της προτεινόμενο μηχανισμό δράσης, ενώ συχνά υποστηρίζεται πως ο συνδυασμός των συστατικών αυτών προσφέρει επιπλέον θετικά αποτελέσματα.

Λόγω των παραπάνω ισχυρισμών τους οι λιποδιαλύτες (λιποτροπικά) αποτελούν μία από τις πιο γνωστές κατηγορίες συμπληρωμάτων διατροφής.

Κατά πόσο όμως οι παραπάνω ισχυρισμοί είναι βάσιμοι; Αυτό θα το μελετήσουμε διεξοδικά στη συνέχεια του κειμένου.

Λιποδιαλύτες – ποια είναι τα κυριότερα συστατικά τους;

Στις περισσότερες των περιπτώσεων οι λιποδιαλύτες περιέχουν μείγμα πολλών διαφορετικών συστατικών. Στον πίνακα που ακολουθεί μπορείτε να δείτε τα κυριότερα συστατικά που θα συναντήσετε στην ετικέτα ενός λιποδιαλύτη καθώς και τoν προτεινόμενο (υποθετικό) μηχανισμό δράσης του κάθε συστατικού.

Κατά πόσο βέβαια αυτός ο «προτεινόμενος μηχανισμός δράσης» είναι αποτελεσματικός θα το δούμε στην πορεία.

Συστατικά: Προτεινόμενος μηχανισμός δράσης:
African Mango Αναστέλλει την λιπογέννεση και μειώνει τα επίπεδα λεπτίνης
Bitter orange (Πικρό πορτοκάλι) (Citrus aurantium L.) Αυξάνει την ενεργειακή δαπάνη και τη λιπόλυση, δρα ως ήπιο κατασταλτικό της όρεξης.
Καφεΐνη Διεγείρει το κεντρικό νευρικό σύστημα, αυξάνει τη θερμογένεση και την οξείδωση (καύση) του λίπους.
Capsaicin (Καψαϊκίνη) Αυξάνει την ενεργειακή δαπάνη, την οξείδωση των λιπιδίων και τον κορεσμό και μειώνει την πρόσληψη ενέργειας.
Carnitine (Καρνιτίνη) Αυξάνει την οξείδωση λιπαρών οξέων.
Chitosan (Χιτοζάνη) Δεσμεύει το διατροφικό λίπος στην πεπτική οδό.
Chromium (Χρώμιο) Αυξάνει τη μυϊκή μάζα, προωθεί την απώλεια λίπους και μειώνει τα επίπεδα πείνας και την πρόσληψη τροφής.
Coleus forskohlii Ενισχύει τη λιπόλυση και μειώνει την όρεξη.
Conjugated linoleic acid Αυξάνει τη λιπόλυση και μειώνει τη λιπογέννεση.
Fucoxanthin Αυξάνει την ενεργειακή δαπάνη και την οξείδωση λιπαρών οξέων.
Garcinia cambogia Αναστέλλει τη λιπογέννεση, καταστέλλει την πρόσληψη τροφής.
Green coffee bean extract Αναστέλλει τη συσσώρευση λίπους, ρυθμίζει το μεταβολισμό της γλυκόζης.
Green tea & and green tea extract Αυξάνει την ενεργειακή δαπάνη και την οξείδωση λίπους.
Guar gum Δρα ως διογκωτικός παράγοντας στο πεπτικό, καθυστερεί τη γαστρική κένωση και αυξάνει τα αισθήματα κορεσμού.
Hoodia (Hoodia gordonii) Καταστέλλει την όρεξη, μειώνει την πρόσληψη τροφής.
Pyruvate Αυξάνει τη λιπόλυση και την κατανάλωση ενέργειας.
Raspberry ketone Μεταβάλλει το μεταβολισμό των λιπιδίων
White kidney bean Παρεμποδίζει τη διάσπαση και την απορρόφηση των υδατανθράκων.
Yohimbe Έχει υπεραδρενεργικές επιδράσεις.

 

Αν λοιπόν όλα τα παραπάνω συστατικά παρουσιάζουν τόσο έντονη λιπολυτική δράση τότε ο συνδυασμός τους θα πρέπει να δίνει ακόμη μεγαλύτερα οφέλη. Σωστά; Πάμε να δούμε!

Πόσο αποτελεσματικά – ασφαλή είναι τα συστατικά;

Για να δούμε πόσο αποτελεσματικοί και ασφαλής είναι οι λιποδιαλύτες (λιποτροπικά) στην απώλεια – «καύση» του λίπους θα πρέπει να δούμε πόσο αποτελεσματικά και ασφαλή είναι τα συστατικά τους. Κάνουν λοιπόν αυτό που υπόσχονται; Πόσο «δραστικός» είναι όντως ο μηχανισμός δράσης τους;

Στις επόμενες γραμμές λοιπόν βάζουμε τα κυριότερα από αυτά τα συστατικά στο μικροσκόπιο. Μείνετε μαζί μου!

African Mango (Αφρικάνικο Μάνγκο)

Πρώτο συστατικό στη λίστα είναι το αφρικάνικο μάνγκο. Το εκχύλισμα του συγκεκριμένου φυτού έχει προταθεί για προώθηση της απώλειας βάρους αναστέλλοντας την λιπογένεση. Επιπλέον, υποστηρίζεται πως μειώνει τα επίπεδα λεπτίνης, μίας ορμόνης που σχετίζεται με την απώλεια λίπους  – βάρους.

Τι ισχύει; Πράγματι, πραγματοποιήθηκαν 3 μελέτες οι οποίες έδειξαν πως όσοι λάμβαναν το συγκεκριμένο εκχύλισμα παρουσίασαν μεγαλύτερη απώλεια βάρους και λίπους και μείωσαν την περίμετρο μέσης. Ωστόσο οι παραπάνω μελέτες συμπεριέλαβαν μικρό αριθμό συμμετεχόντων, διήρκησαν μικρό χρονικό διάστημα και η χορηγούμενη δόση δεν ήταν σταθερή.

Για τους παραπάνω λόγους δεν είμαστε ακόμη σίγουροι για την αποτελεσματικότητα του συστατικού αυτού και σίγουρα απαιτούνται πρόσθετες μελέτες, με μεγαλύτερα δείγματα και διαφορετικούς πληθυσμούς για να καθοριστεί εάν το εκχύλισμα αυτό είναι αποτελεσματικό για την απώλεια βάρους – λίπους.

Είναι ασφαλές; Όσον αφορά την ασφάλειά του δεν έχει μελετηθεί εκτενώς σε ανθρώπους. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες που αναφέρθηκαν ήταν πονοκέφαλος, δυσκολία στον ύπνο και μετεωρισμός (παραγωγή αερίων).

Bitter Orange (Πικρό πορτοκάλι)

Επόμενο συστατικό το οποίο συναντάμε πολύ συχνά στους περισσότερους λιποδιαλύτες (λιποτροπικά) είναι το bitter orange ή αλλιώς πικρό πορτοκάλι. Πρόκειται για φυτό από το εκχύλισμα του οποίου προκύπτει η συνεφρίνη.

Τι ισχύει; Αν και έχουν γίνει αρκετές μελέτες για την αποτελεσματικότητα του bitter orange στην απώλεια λίπους τα αποτελέσματα είναι συγκεχυμένα. Κάποιες από τις μελέτες δείχνουν απώλεια λίπους ενώ κάποιες άλλες καμία επίδραση ή ακόμη και αύξηση βάρους. Προς το παρόν λοιπόν η αποτελεσματικότητά του δεν είναι αποδεδειγμένη.

Είναι ασφαλές; Εδώ θα λέγαμε πως τα πράγματα είναι πιο σοβαρά καθώς το bitter – orange ή αλλιώς πικρό πορτοκάλι έχει συνδεθεί με πολλές σοβαρές παρενέργειες. Οι πιο σημαντικές από αυτές είναι πόνος στο στήθος, κεφαλαλγία, άγχος, αυξημένος καρδιακός ρυθμός, ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο και έμφραγμα του μυοκαρδίου. Οι παρενέργειες αυτές μπορεί να είναι αποτέλεσμα είτε της λήψης bitter orange ή του συνδυασμού του με άλλα διεγερτικά συστατικά που εμπεριέχονται συχνά στους λιποδιαλύτες.

Caffeine (Καφεΐνη)

Αν ένα συστατικό δε λείπει από κανέναν σχεδόν λιποδιαλύτη τότε αυτό είναι η καφεΐνη. Μπορεί να προστεθεί στους λιποδιαλύτες (λιποτροπικά) ως καφεΐνη ή ως εκχύλισμα γκουαράνα, kola nut ή yerba mate τα οποία ομοίως περιέχουν καφεΐνη.

Τι ισχύει; Η καφεΐνη πράγματι αυξάνει την ενεργειακή δαπάνη και την οξείδωση του λίπους ενώ μπορεί να αποτελέσει σύμμαχο και στη διατήρηση του βάρους έπειτα από μία προσπάθεια απώλειας βάρους.

Είναι ασφαλής; Ναι, σε συγκεκριμένες δόσεις είναι ασφαλής. Ειδικότερα, για υγιείς ενήλικες πρόσληψη έως και 400mg/ημέρα φαίνεται να είναι ασφαλής και δεν επιφέρει καμία αρνητική παρενέργεια.

Ωστόσο, στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφέρουμε κάτι σημαντικό. Σε ορισμένους λιποδιαλύτες (λιποτροπικά) η συνολική ποσότητα καφεΐνης που εμπεριέχεται στο συμπλήρωμα αυτό δεν αναγράφεται στην ετικέτα.  Ως εκ τούτου, είναι εύκολο αν συνηθίζετε να καταναλώνεται καφεϊνούχα ροφήματα και λαμβάνετε παράλληλα κάποιο λιποτροπικό συμπλήρωμα (λιποδιαλύτη) να ξεπεράσετε τις παραπάνω τιμές!

Να είστε λοιπόν προσεκτικοί καθώς υψηλές δόσεις καφεΐνης σχετίζονται με παρενέργειες όπως διαταραχές ύπνου νευρικότητας και τρεμούλα.

Capsaicin (Καψαϊκίνη)

Σειρά μετά την καφεΐνη έχει η καψαϊκίνη, ένα ακόμη συστατικό που θα συναντήσετε συχνά στους περισσότερους λιποδιαλύτες. Προστίθεται στα λιποτροπικά συμπληρώματα (λιποδιαλύτες) ως μέσο αύξησης του κορεσμού και μείωσης της πρόσληψης τροφής.

Τι ισχύει; Πράγματι, η λήψη 2-4mg καψαϊκίνης είναι ικανά να οδηγήσουν σε μειωμένη όρεξη και κατανάλωση τροφής. Ωστόσο, σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατης μελέτης η μείωση αυτή στην όρεξη και την κατανάλωση τροφής δεν οδήγησε τελικά σε μείωση βάρους μετά από λήψη 6 ή 12 εβδομάδων.

Είναι ασφαλής; Όσον αφορά την ασφάλεια της λήψης καψαϊκίνης η συμπληρωματική λήψη 4 mg/ημέρα μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερική δυσφορία. Μπορεί επίσης να αυξήσει την ινσουλίνη και να μειώσει τα επίπεδα HDL «καλής» χοληστερόλης.

Carnitine  (Καρνιτίνη)

Μετά την καφεΐνη, επόμενο συστατικό που συναντάμε διαβάζοντας την ετικέτα ενός λιποδιαλύτη είναι η καρνιτίνη, την οποία πιθανόν έχετε ακούσει ξανά ως ένα συστατικό που συμβάλει στη λιπόλυση.

Η καρνιτίνη είναι μία ένωση αποτελούμενη από τα αμινοξέα λυσίνη και μεθιονίνη. Φυσική πηγή καρνιτίνης αποτελούν τρόφιμα όπως  το κρέας, το ψάρι, τα πουλερικά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Η καρνιτίνη βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα του σώματος καθώς ο βασικός ρόλος της είναι η μεταφορά των λιπαρών οξέων στα μιτοχόνδρια, όπου γίνεται η β-οξείδωση ή πιο απλά «καίγεται» το λίπος.

Η δράση της λοιπόν αυτή την έχει κάνει πολύ γνωστή και ως εκ τούτου θα τη βρείτε σε όλους του λιποδιαλύτες – λιποτροπικά συμπληρώματα διατροφής.

Τι ισχύει; Σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατης μελέτης (μετα – ανάλυση), η λήψη καρνιτίνης σε δόσεις των 1.8 – 4γρ / ημέρα αύξησε την απώλεια λίπους των συμμετεχόντων κατά 1.33kg  συγκριτικά με όσους λάμβανα συμπλήρωμα placebo (εικονικό φάρμακο). Βέβαια, οι δόσεις που εμπεριέχονται σε πολλούς από τους λιποδιαλύτες του εμπορίου είναι αρκετά μικρότερες των αποτελεσματικών.

Είναι ασφαλής; Φαίνεται πως η συμπληρωματική χορήγηση καρνιτίνης της τάξης των 4γρ / ημέρα είναι καλά ανεκτή και ασφαλής. Όσον αφορά τις παρενέργειες, οι συχνότερες παρενέργειες από τη συμπληρωματική χρήση καρνιτίνης είναι η ναυτία, η τάση προς έμετο, οι κοιλιακές κράμπες, η διάρροια και οι αλλαγές στην οσμή του δέρματος.

Chitosan (Χιτοζάνη)

Αφού μιλήσαμε λοιπόν για την καρνιτίνη, πάμε να δούμε ένα ακόμη γνωστό συστατικό που υπόσχεται απώλεια λίπους και περιέχεται στους περισσότερους λιποδιαλύτες (fat – burners), το chitosan ή αλλιώς χιτοζάνη. Το chitosan (χιτοζάνη) είναι ένα πολυσακχαρίτης (υδατάνθρακας) ο οποίος παρασκευάζεται από το κέλυφος ορισμένων καρκινοειδών όπως τα καβούρια, οι καραβίδες, οι γαρίδες κ.α.

Ως μηχανισμός δράσης, το chitosan (χιτοζάνη) δεσμεύει το λίπος της τροφής στο πεπτικό και οδηγεί στην αποβολή του μέσω των κοπράνων. Με τον τρόπο αυτό εμποδίζει την απορρόφηση του λίπους και υποτίθεται πως έτσι οδηγεί στην απώλεια βάρους – λίπους.

Τι ισχύει; Πρόσφατη μελέτη ωστόσο στην οποία συμμετείχαν 12 υγιείς άντρες και 12 υγιείς γυναίκες δεν έδειξε τόσο ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Πιο συγκεκριμένα, η λήψη chitosan (χιτοζάνης) οδήγησε σε απώλεια μικρής ποσότητας λίπους μέσω των κοπράνων στους άνδρες συμμετέχοντες αλλά όχι στις γυναίκες.

Επίσης, η μικρή αυτή απώλεια λίπους μέσω τον κοπράνων θα οδηγούσε σε μόλις 1kg απώλεια σωματικού λίπος σε 7 μήνες!  

Όσον αφορά τις υπόλοιπες μελέτες που αφορούν την αποτελεσματικότητα του chitosan (χιτοζάνη) στην απώλεια λίπους, στην πλειοψηφία τους αποτελούν μελέτες με κακό σχεδιασμό, από τις οποίες δεν μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.

Όσες από τις μελέτες τυγχάνουν καλού σχεδιασμού δείχνουν πως το chitosan (χιτοζάνη) έχει ελάχιστες επιδράσεις στο σωματικό βάρος – λίπος οι οποίες δεν είναι κλινικά σημαντικές. Τα παραπάνω αποτελούν απόδειξη πως όσον αφορά τις επιστήμες υγείας ένας θεωρητικά αποτελεσματικός μηχανισμός δράσης μπορεί να μην επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα στην πράξη.

Είναι ασφαλής; Όσον αφορά τις ανεπιθύμητες ενέργειες από τη χρήση chitosan (χιτοζάνη), αυτές προέρχονται κυρίως από το πεπτικό. Οι πιο συχνά αναφερόμενες είναι ο μετεωρισμός (παραγωγή αερίων), το φούσκωμα, η ναυτία, η δυσκοιλιότητα, η δυσπεψία και η καούρα. Επίσης, παραγόμενο από το κέλυφος καρκινοειδών το chitosan (χιτοζάνη) είναι πιθανόν να πυροδοτήσει τα συμπτώματα αλλεργίας σε όσους είναι αλλεργικοί στα καρκινοειδή.

Τέλος, είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως η αποβολή λίπους μέσω των κοπράνων, δηλαδή η μη απορρόφησή του δεν είναι κάτι που θα πρέπει να μας περνά απαρατήρητο. Το διαιτητικό λίπος (λίπος των τροφών) δεν αποτελεί μόνο πηγή θερμίδων αλλά και πηγή θρεπτικών συστατικών όπως οι λιποδιαλυτές βιταμίνες για παράδειγμα (A, D, E και Κ).

Ως εκ τούτου, η αποβολή – μη απορρόφηση του διαιτητικού λίπους συνεπάγεται και αποβολή – μη απορρόφηση των συστατικών αυτών γεγονός που θα πρέπει να έχετε κατά νου. 

Chromium (Χρώμιο)

Σειρά μετά τη χιτοζάνη έχει το χρώμιο, ένα επίσης διαδεδομένο συστατικό πολλών λιποδιαλυτών. Το χρώμιο αποτελεί βασικό ιχνοστοιχείο που ενισχύει τη δράση της ινσουλίνης. Για το λόγω αυτό οι υγείες ενήλικες χρειάζεται να λαμβάνουν 20–35mcg σεληνίου ημερησίως μέσω της διατροφής του.

Όσον αφορά την προσθήκη του στα λιποτροπικά συμπληρώματα (λιποδιαλύτες) η υπόθεση είναι πώς η συμπληρωματική χορήγηση χρωμίου μπορεί να οδηγήσει αύξηση μυϊκής μάζας απώλεια λίπους!

Τι ισχύει; Πράγματι, ορισμένες μελέτες έδειξαν πως η λήψη χρωμίου μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη πρόσληψη τροφής, να μειώσει τα επίπεδα πείνας καθώς και τις λιγούρες. Τι γίνεται όμως με την καύση – απώλεια λίπους; Την απάντηση ήρθε να δώσει πρόσφατη μελέτη η οποία συμπεριέλαβε 866 υπέρβαρους ή παχύσαρκους ενήλικες.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματά της οι συμμετέχοντες που λάμβαναν συμπλήρωμα χρωμίου για διάστημα από 8 εβδομάδες έως 6 μήνες μείωσαν το σωματικό βάρος κατά μόλις 0.5kg κιλά και το ποσοστό λίπους τους κατά μόλις 0.46%!

Με βάση τα παραπάνω οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα πως τα αποτελέσματα είναι «μικρής σημασίας».

Είναι ασφαλές; Μπορεί η συμπληρωματική χορήγηση χρωμίου να επιφέρει ελάχιστα αποτελέσματα στην καύση – μείωση λίπους ωστόσο η χρήση του είναι ασφαλής.

Foskoril - απώλεια λιπους - Μπακόπουλος Διαιτολόγος - Αθήνα

Coleus forskohlii (Ινδικός κολεός)

Αφήνοντας το χρώμιο, πάμε να δούμε ένα πολύ διαδεδομένο συστατικό των λιποτροπικών συμπληρωμάτων, που δεν είναι άλλο από το Coleus forskohlii. Πρόκειται μια ένωση που απομονώνεται από τις ρίζες ενός φυτού που αναπτύσσεται σε υποτροπικές περιοχές, όπως η Ινδία και η Ταϊλάνδη.

Θεωρητικά, η φορσκολίνη προάγει την απώλεια βάρους ενισχύοντας τη λιπόλυση και μειώνοντας την όρεξη. Πρακτικά όμως;

Τι ισχύει; Αν και οι μελέτες σε πειραματόζωα δείχνουν πως  η φορσκολίνη μειώνει την όρεξη και την πρόσληψη τροφής, οι μελέτες σε ανθρώπους δεν είναι αρκετές και οι ήδη υπάρχουσες όχι τόσο ενθαρρυντικές. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες σε υπέρβαρους ή παχύσαρκους συμμετέχοντες η λήψη φορσκολίνης δεν είχε καμία επίδραση στο σωματικό βάρος, την όρεξη ή τη θερμιδική πρόσληψη!

Είναι ασφαλές; Μελέτες σε πειραματόζωα δείχνουν πως το εκχύλισμα Coleus forskohlii σχετίζεται με ηπατοτοξικότητα. Στους ανθρώπους, δόσεις 500mg / ημέρα για 12 εβδομάδες δε φαίνεται να εμφανίζουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα του εντέρου και υδαρείς κενώσεις.

Φαίνεται λοιπόν πως χρειάζονται περισσότερες μελέτες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ώστε να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα.

CLA (Συζευγμένο λινολεϊκό οξύ)

Βέβαια, δε θα μπορούσαμε να μιλάμε για λιποδιαλύτες (λιποτροπικά) και τα συστατικά τους και να μην αναφερθούμε στο CLA ή αλλιώς συζευγμένο λινολεϊκό οξύ. Το CLA αποτελεί ένωση που υπάρχει κυρίως στα γαλακτοκομικά προϊόντα και το βόειο κρέας.

Το CLA φαίνεται να αυξάνει την απώλεια βάρους αυξάνοντας την λιπόλυση και την οξείδωση λιπαρών οξέων (καύση λίπους) και μειώνοντας την λιπογένεση (εναπόθεση λίπους) ιδιότητες που το έχουν κάνει «διάσημο» ως λιποδιαλύτη.

Τι ισχύει; Σε αντίθεση με όσα έχουμε δει ως τώρα, φαίνεται πως η λήψη CLA έχει ορισμένα αποτελέσματα στην μείωση του σωματικού λίπους, τα οποία όμως δε είναι τόσο θεαματικά.

Πιο συγκεκριμένα, πρόσφατη μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα πως  λήψη 2.4 – 6γρ CLA ημερησίως για 6 -12 μήνες μπορεί να μειώσει το σωματικό βάρος κατά 0.7kg κατά μέσο όρο και το σωματικό λίπος κατά 1.33kg. Όπως προαναφέρθηκε ωστόσο τα αποτελέσματα αυτά είναι μικρής κλινικής σημασίας.

Είναι ασφαλές; Όσον αφορά την ασφάλεια, το CLA φαίνεται πως είναι καλά ανεκτό με ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες προερχόμενες από το πεπτικό, όπως για παράδειγμα δυσφορία και ναυτία.

Ωστόσο, υπάρχουν μελέτες που υποδεικνύουν πως η λήψη του αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη και τη γλυκαιμία σε παχύσαρκους άνδρες με μεταβολικό σύνδρομο!

Το παραπάνω εύρημα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη λήψη συμπληρωμάτων διατροφής δίχως τη σύμφωνη γνώμη του γιατρού ή του διαιτολόγου. Συμπληρώματα και συστατικά αυτών που μπορεί να είναι ασφαλή για κάποιον μπορεί να είναι επικίνδυνα για κάποιον άλλο ιδίως αν συνυπάρχει επιβαρυμένο ιατρικό ιστορικό ή παράλληλη λήψη κάποιας φαρμακευτικής αγωγής.

Garcinia cambogia

Αφήνοντας λοιπόν το CLA και τη δράση του στην απώλεια λίπους περνάμε στο επόμενο συστατικό που μπορεί κάποιος να συναντήσει σε ένα λιποδιαλύτη, το Garcinia cambogia. Πρόκειται ουσιαστικά για τον καρπό από ένα οπωροφόρο δέντρο που αναπτύσσεται στην Ασία και την Αφρική.

Η αρχική υπόθεση που έκανε το συστατικό αυτό να προστεθεί στους περισσότερους λιποδιαλύτες είναι πως ο πολτός και ο φλοιός του καρπού του περιέχουν υψηλές ποσότητες υδροξυ-κιτρικού οξέος. Το υδροξυ-κιτρικό οξύ έχει προταθεί πως μειώνει τη λιπογένεσης (αύξηση λίπους), μειώνει την πρόσληψη τροφής και οδηγεί σε απώλεια βάρους. Επαληθεύεται όμως η υπόθεση στην πράξη;

Τι ισχύει; Σύμφωνα με μελέτες σε πειραματόζωα (ποντίκια) η συμπληρωματική λήψη Garcinia cambogia είναι πιθανόν να επιβραδύνει την αύξηση βάρους. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτά δεν επιβεβαιώνονται στον άνθρωπο.

Οι μελέτες για τη λήψη Garcinia cambogia είναι περιορισμένες και οι διαθέσιμες ως τώρα δε δείχνουν θετική επίδραση στην απώλεια βάρους – λίπους ή την μείωση της όρεξης.

Είναι ασφαλές; Όσον αφορά της ανεπιθύμητες ενέργειες του Garcinia cambogia είναι γενικά ήπιες και περιλαμβάνουν πονοκέφαλο, ναυτία και γαστρεντερικά συμπτώματα.

Βέβαια, υπάρχουν αναφορές για τοξικότητα στο ήπαρ, με αποτέλεσμα έναν θάνατο και δύο μεταμοσχεύσεις ήπατος, σε άτομα που λάμβαναν προϊόντα που περιείχαν Garcinia cambogia. Ωστόσο, επειδή τα προϊόντα αυτά περιείχαν και άλλα φυτικά εκχυλίσματα δεν είναι βέβαιο πώς η ηπατοτοξικότητα προήλθε αποκλειστικά από το Garcinia cambogia ή από το συνδυασμό του με άλλα φυτικά εκχυλίσματα.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν πως απαιτούνται περεταίρω μελέτες ώστε να είμαστε σίγουροι για την ασφάλεια του συγκεκριμένου εκχυλίσματος.

Green Coffee Bean Extract (εκχύλισμα πράσινου καφέ)

Επόμενο συστατικών των περισσότερων λιποδιαλυτών, το οποίο είμαι σίγουρος ότι έχετε ακούσει είναι το εκχύλισμα πράσινου καφέ. Όπως γνωρίζουμε οι σπόροι του καφέ είναι πράσινοι έως ότου ψηθούν (καβουρδισθουν). Σε σύγκριση με τους καβουρδισμένους σπόρους καφέ, οι πράσινοι κόκκοι έχουν υψηλότερα επίπεδα χλωρογενικού οξέος, το οποίο έχει κάνει το εκχύλισμα του πράσινου καφέ «διάσημο».

Πιο συγκεκριμένα, η αρχική υπόθεση είναι πως το εκχύλισμα πράσινου καφέ, λόγω της περιεκτικότητάς του σε χλωρογενικό οξύ, αναστέλλει τη συσσώρευση λίπους σε ποντίκια και ανθρώπους και ρυθμίζει επίσης το μεταβολισμό της γλυκόζης. Πόσο επαληθεύονται όμως οι υποθέσεις αυτές;

Τι ισχύει; Σε μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί σε ποντίκια τα αποτελέσματα είναι αισιόδοξα! Ωστόσο, δε μπορούμε να πούμε το ίδιο για μελέτες που έγιναν στον άνθρωπο. Οι έως τώρα μελέτες τυγχάνουν κακού σχεδιασμού και δεν καταλήγουν σε ασφαλή συμπεράσματα.

Ως εκ τούτου, απαιτούνται περεταίρω, σωστά σχεδιασμένες μελέτες ώστε να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα. Το ίδιο ισχύει και για την ασφάλεια χρήσης του συγκεκριμένου συμπληρώματος – συστατικού.

Raspberry Ketone

Μιλώντας για δημοφιλή συστατικά και λιποτροπικά συμπληρώματα δε θα μπορούσαμε να μην αναφερθούμε στο πολυσυζητημένο πλέον Raspberry Ketone. Αρχική υπόθεση για τη χρήση του είναι πως η κετόνη βατόμουρου (raspberry ketone) μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της αύξησης βάρους αυξάνοντας την οξείδωση (καύση) των λιπαρών οξέων. Κατά πόσο όμως ισχύει η υπόθεση αυτή;

Τι ισχύει; Αν και τα παραπάνω έχουν επιβεβαιωθεί σε πειραματόζωα, γεγονός που έκανε το raspberry ketone «διάσημο» οι μελέτες σε ανθρώπους δεν είναι το ίδιο ενθαρρυντικές. Μάλιστα, μόνο μία μελέτη έχει εξετάσει την αποτελεσματικότητα  της χρήσης raspberry ketone στην μείωση του βάρους και την απώλεια λίπους σε ανθρώπους.

Βέβαια, στις επιστήμες υγείας γνωρίζουμε πως «μία μελέτη = καμία μελέτη».

Παρόλα αυτά ακόμη και τα αποτελέσματα της μίας αυτής μελέτης δε μας οδηγούν σε ασφαλή συμπεράσματα καθώς 25 από τους 70 συμμετέχοντες εγκατέλειψαν τη μελέτη. Επιπλέον, στους εθελοντές χορηγούνταν μείγμα δραστικών ουσιών και όχι μόνο raspberry ketone γεγονός που δε μας επιτρέπει να εξετάσουμε την αποτελεσματικότητα του.

Είναι ασφαλές; Ομοίως και εδώ απαιτούνται επιπλέον μελέτες καθώς οι δόσεις 100 – 1400mg raspberry ketone που περιέχονται συνήθως στους λιποδιαλύτες δεν έχουν μελετηθεί για την ασφάλεια και τις ανεπιθύμητες ενέργειές τους.

White Kidney Bean

Συνεχίζοντας με τα εκχυλίσματα που περιέχονται συχνότερα στους λιποδιαλύτες (λιποτροπικά) είναι ώρα να μιλήσουμε για το White Kidney Bean. Πρόκειται για ένα εκχύλισμα που εμποδίζει εν μέρει την απορρόφηση των υδατανθράκων και φαίνεται πως καταστέλλει την όρεξη.

Τι ισχύει; Όσον αφορά το White Kidney Bean τα αποτελέσματα των μελετών είναι αντικρουόμενα. Από τη μία υπάρχουν μελέτες που εμφανίζουν θετική επίδραση στην απώλεια – καύση λίπους από τη χρήση white kidney bean. Από την άλλη υπάρχουν μελέτες στις οποίες η χρήση του εκχυλίσματος δεν έχει καμία επίδραση.

Δυστυχώς, οι έως τώρα μελέτες τυγχάνουν κακού σχεδιασμού επιστημονικά, γεγονός που κάνει δύσκολη την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων. Απαιτούνται λοιπόν περαιτέρω έρευνες για να είμαστε σίγουροι κατά πόσο το εκχύλισμα White Kidney Bean μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια λίπους.

Είναι ασφαλές; Όσον αφορά την ασφάλειά του τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Με τα έως τώρα δεδομένα για χρήση έως 13 εβδομάδες δεν έχουν αναφερθεί σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Yohimbe (Υοχιμβίνη)

Φτάνοντας στο τέλος της λίστας των συστατικών που δε λείπουν από κανένα λιποδιαλύτη, συναντάμε το Yohimbe  ή αλλιώς την Υοχιμβίνη. Πρόκειται για εκχύλισμα που προέρχεται από το φλοιό του αφρικανικού δέντρου Γιοχίμπε. Αν και χρησιμοποιείται κυρίως ενάντια στη στυτική δυσλειτουργία, συχνά προτείνεται ως συμπλήρωμα για την απώλεια – «καύση» λίπους.

Τι ισχύει; Εδώ τα ευρήματα είναι αποθαρρυντικά. Οι μελέτες που έχουν γίνει για την επίδραση του Yohimbe στην απώλεια λίπους είναι ελάχιστες και μάλιστα με μικρό αριθμό συμμετεχόντων. Ακόμη και έτσι όμως καμία από τις μελέτες δεν επιβεβαίωσε την αποτελεσματικότητα της υιοχιμβίνης (yohimbe) στην απώλεια λίπους.

Είναι ασφαλές; Σε καμία περίπτωση! Αντιθέτως, η χρήση Yohimbe μπορεί να είναι επικίνδυνη! Ειδικότερα, λήψη 20 έως 40mg μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση. Παράλληλα, ενώ δόσεις 200mg και άνω μπορεί να προκαλέσουν πονοκεφάλους, υπέρταση, άγχος, διέγερση, ταχυκαρδία, έμφραγμα του μυοκαρδίου ή καρδιακή ανεπάρκεια!

Μάλιστα, μόνο το 22% των συμπληρωμάτων διατροφής που περιέχουν yohimbe αναφέρει την ποσότητα της yohimbine στην ετικέτα του προϊόντος!

Επιπλέον, η ποσότητα που αναγραφόταν στην ετικέτα δεν ήταν ακριβής και το πραγματικό περιεχόμενο της κυμαινόταν από 23% έως 147% της αναγραφόμενης τιμής!

Άλλος ένας λόγος λοιπόν να είστε προσεκτικοί και να αποφεύγετε την αγορά συμπληρωμάτων χωρίς τη γνωμάτευση ειδικού,  από άγνωστες πηγές, δίχως τις απαραίτητες γνωστοποιήσεις, online κλπ.

Είναι λοιπόν οι λιποδιαλύτες αποτελεσματικοί;

Παραπάνω εξετάσαμε ένα προς ένα τα συστατικά τους και νομίζω πως ξέρετε την απάντηση, η οποία είναι… όχι! Ωστόσο, θα χρησιμοποιήσω την αναφορά του Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων των Ηνωμένων πολιτειών (FDA) ο οποίος σε πρόσφατη αναφορά του δηλώνει:

Μηνύματα όπως «χάστε βάρος χωρίς δίαιτα ή άσκηση» και «για να χάσετε βάρος, το μόνο που χρειάζεται να κάνετε είναι να πάρετε αυτό το χάπι» είναι πολύ καλά για να είναι αληθινά!

Στην καλύτερη περίπτωση, προϊόντα με τέτοιες αξιώσεις δεν είναι αποτελεσματικά και συχνά είναι επικίνδυνα!

Είναι οι λιποδιαλύτες ασφαλείς;

Ομοίως η απάντηση είναι…όχι! Πάλι σύμφωνα με τα λεγόμενα του Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων των Ηνωμένων πολιτειών…

Τα προϊόντα απώλειας βάρους που διατίθενται στο εμπόριο ως συμπληρώματα διατροφής μερικές φορές νοθεύονται ή μολύνονται με συνταγογραφούμενα φάρμακα ή μη δοκιμασμένα / μη μελετημένα, φαρμακευτικά δραστικά συστατικά που θα μπορούσαν να είναι επιβλαβή.

Σύμφωνα με τα στατιστικά του FDA από τον Ιανουάριο του 2004 έως τον Δεκέμβριο του 2012 ένα σημαντικός αριθμός συμπληρωμάτων διατροφής, 237 για την ακρίβεια, ανακλήθηκαν. Φαίνεται πως  η έκθεση σε αυτά τα προϊόντα θα προκαλούσε σοβαρές αρνητικές συνέπειες στην υγεία.

Από αυτά τα προϊόντα, το 27% ήταν συμπληρώματα διατροφής για την απώλειας βάρους – λίπους. Μάλιστα, στις περισσότερες περιπτώσεις, η ανάκληση οφείλεται στην παρουσία αδήλωτων συστατικών εντός του προϊόντος.

Τι άλλο πρέπει να προσέξετε;

Αν παρά τα μη-ασφαλή και μη-αποτελεσματικά συστατικά τους και παρά τους κινδύνους για την υγεία και τις συστάσεις των αρμόδιων φορέων επιλέξετε να χρησιμοποιήσετε κάποιο τέτοιο σκεύασμα πρέπει να σκεφτείτε κάτι ακόμη. Μήπως λαμβάνετε κάποια φαρμακευτική αγωγή παράλληλα;

Να θυμάστε πως…

Ορισμένα συστατικά στα συμπληρώματα διατροφής απώλειας βάρους μπορούν να αλληλοεπιδράσουν με συγκεκριμένα φάρμακα.

Για παράδειγμα, η χιτοζάνη (chitosan) μπορεί να ενισχύσει την αντιπηκτική δράση της βαρφαρίνης. Ομοίως, το πράσινο τσάι θα μπορούσε να αλληλοεπιδράσει με χημειοθεραπευτικά φάρμακα. Αυτά είναι λίγα από τα παραδείγματα που δείχνουν πως απαιτείται ιδιαίτερα μεγάλη προσοχή στην χρήση φαρμακευτικής αγωγής σε συνδυασμό με οποιοδήποτε συμπλήρωμα διατροφής.

Συμπέρασμα

Εν κατακλείδι, φαίνεται πως όταν κάτι είναι «πολύ καλό για να είναι αληθινό» τότε κατά πάσα πιθανότητα δεν είναι αληθινό. Όπως φαίνεται από τα έως τώρα επιστημονικά δεδομένα οι λιποδιαλύτες (fat burners) δεν είναι αποτελεσματικοί στην απώλεια βάρους – καύση λίπους. Απεναντίας, είναι συχνά επικίνδυνοι με πληθώρα ανεπιθύμητων παρενεργειών.

Παράλληλα, περιέχουν συχνά συστατικά που δεν αναγράφονται στην ετικέτα. Επίσης, μερικές φορές νοθεύονται ή μολύνονται με συνταγογραφούμενα φάρμακα ή μη δοκιμασμένα / μη μελετημένα, φαρμακευτικά δραστικά συστατικά.

Astell KJ, Mathai ML, Su XQ. A review on botanical species and chemical compounds with appetite suppressing properties for body weight control. Plant Foods Hum Nutr 2013;68:213-21

Betz JM. Yohimbe. In: Coates PM, Betz JM, Blackman MR, et al., eds. Encyclopedia of Dietary Supplements. 2nd ed. London and New York: Informa Healthcare; 2010:861-8.

Cimolai N, Cimolai T. Yohimbine use for physical enhancement and its potential
toxicity. J Diet Suppl 2011;8:346-54.

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific opinion on the safety of caffeineexternal link disclaimer. EFSA Journal 2015;13:4102-222.

Federal Trade Commission. FTC Charges Green Coffee Bean Sellers with Deceiving Consumers through Fake News Sites and Bogus Weigh Loss Claims. (http://www.ftc.gov/news-events/press-releases/2014/05/ftc-charges-green-coffee-beansellers-deceiving-consumers-through) Federal Trade Commission, 2014.

Federal Trade Commission. The Truth Behind Weight Loss Ads
(https://www.consumer.ftc.gov/articles/truth-behind-weight-loss-ads). 2019.

Godard MP, Johnson BA, Richmond SR. Body composition and hormonal adaptations associated with forskolin consumption in overweight and obese men. Obes Res 2005;13:1335-43.

Harpaz E, Tamir S, Weinstein A, Weinstein Y. The effect of caffeine on energy balance. J Basic Clin Physiol Pharmacol 2017;28:1-10.

Icken D, Feller S, Engeli S, Mayr A, Muller A, Hilbert A, et al. Caffeine intake is related to successful weight loss maintenance. Eur J Clin Nutr 2016;70:532-4.

Jull AB, Ni Mhurchu C, Bennett DA, Dunshea-Mooij CA, Rodgers A. Chitosan for overweight or obesity. Cochrane Database Syst Rev 2008:CD003892.

Jull AB, Ni Mhurchu C, Bennett DA, Dunshea-Mooij CA, Rodgers A. Chitosan for
overweight or obesity. Cochrane Database Syst Rev 2008:CD003892.

Loftus HL, Astell KJ, Mathai ML, Su XQ. Coleus forskohlii extract supplementation in conjunction with a hypocaloric diet reduces the risk factors of metabolic syndrome in overweight and obese subjects: a randomized controlled trial. Nutrients 2015;7:9508-22.

Lunsford KE, Bodzin AS, Reino DC, Wang HL, Busuttil RW. Dangerous dietary
supplements: Garcinia cambogia-associated hepatic failure requiring
transplantation. World J Gastroenterol 2016

Marquez F, Babio N, Bullo M, Salas-Salvado J. Evaluation of the safety and efficacy of hydroxycitric acid or Garcinia cambogia extracts in humans. Crit Rev Food Sci Nutr 2012;52:585-94.

Melendez-Rosado J, Snipelisky D, Matcha G, Stancampiano F. Acute hepatitis
induced by pure Garcinia cambogia. J Clin Gastroenterol 2015;49:449-50.

National Institutes of Health, National Center for Complementary and Alternative
Medicine.

Onakpoya I, Aldaas S, Terry R, Ernst E. The efficacy of Phaseolus vulgaris as a weight-loss supplement: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Br J Nutr 2011;106:196-202.

Onakpoya I, Davies L, Ernst E. Efficacy of herbal supplements containing Citrus aurantium and synephrine alkaloids for the management of overweight and obesity: a systematic review. Focus Altern Complement Ther 2011;16:254-60.

Onakpoya I, Davies L, Posadzki P, Ernst E. The efficacy of Irvingia gabonensis supplementation in the management of overweight and obesity: a systematic review of randomized controlled trials. J Diet Suppl 2013;10:29-38.

Onakpoya IJ, Posadzki PP, Watson LK, Davies LA, Ernst E. The efficacy of longterm conjugated linoleic acid (CLA) supplementation on body composition in overweight and obese individuals: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials.

Pittler MH, Abbot NC, Harkness EF, Ernst E. Randomized, double-blind trial of
chitosan for body weight reduction. Eur J Clin Nutr 1999;53:379-81

Preface: Carnitine: Lessons from One Hundred Years of Research. Annals of the New York Academy of Sciences 2004;1033:ix-xi

Rebouche CJ. Carnitine. In: Ross AC, Caballero B, Cousins RJ, Tucker KL, Ziegler
TR, eds. Modern Nutrition in Health and Disease. 11th ed. Baltimore, MD: Lippincott
Williams & Wilkins; 2014:440-6.

Reuter SE, Evans AM. Carnitine and acylcarnitines: pharmacokinetic, pharmacological and clinical aspects. Clin Pharmacokinet 2012;51:553-72.

Rios-Hoyo A, Gutierrez-Salmean G. New dietary supplements for obesity: what we currently know. Curr Obes Rep 2016;5:262-70.

Stohs SJ. Assessment of the adverse event reports associated with Citrus aurantium (bitter orange) from April 2004 to October 2009. Journal of Functional Foods 2010;2:235-8.

Torpy JM, Livingston EH. JAMA patient page. Energy drinks. JAMA 2013;309:297.

U.S. Food and Drug Administration. Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much?external link disclaimer 2018.

U.S. Food and Drug Administration. Tainted Weight Loss Products
(http://www.fda.gov/Drugs/ResourcesForYou/Consumers/BuyingUsingMedicineSafely/Medica
tionHealthFraud/ucm234592.htm). 2017

U.S. Food and Drug Administration.Beware of Products Promising Miracle Weight
Loss. (http://www.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm246742.htm) 2014.

United States District Court Middle District of Florida, Tampa Division. Case 8:14-cv-
01155-SDM-TGW. (http://www.ftc.gov/system/files/documents/cases/140519npbcmpt_0.pdf) 2014.

Urbina SL, Roberts MD, Kephart WC, Villa KB, Santos EN, Olivencia AM, et al. Effects of twelve weeks of capsaicinoid supplementation on body composition, appetite and self-reported caloric intake in overweight individuals. Appetite 2017;113:264-73.

Villani RG, Gannon J, Self M, Rich PA. L-Carnitine supplementation combined with
aerobic training does not promote weight loss in moderately obese women. Int J
Sport Nutr Exerc Metab 2000;10:199-207.

Ολοκλήρωσα τις προπτυχιακές μου σπουδές στο Τμήμα Επιστήμης Διατροφής & Διαιτολόγιας Κρήτης. Πλέον διατηρώ ανεξάρτητο διαιτολογικό γραφείο στο κέντρο της Αθήνας, στην περιοχή των Αμπελοκήπων. Θεμέλιο της προσέγγισής μου αποτελεί η διατροφική εκπαίδευση και η διατροφική ενημέρωση του κοινού.